ФІЛАСОФСКАЯ НІВА БЕЛАРУСІ Дарашэвiч Э.К.


У гэтых тэзюах хацелася б падсумаваць некаторыя вынш працы на Беларугі тих фiласофскiх «аратых», якія «узаралі» светапоглядную «ніву» нашай радзіми з Х стагод- дзя да сёняшняга дня.
Мне падаецца, што наша філасофская ніва заусёды была адметнай, таму што адмет- най была наша цивілізация, якая склалася з шэрагу плямёнау і княствау, дасягнула росквіту у Вялікім Княстве Літоускім, дзе склалася адметная ад інших дзяржау элiта, якая давала адмысловыя адказы на виклікі гісториі [1, с.
142, 145-148]. I вышэйшым узлётам думкі гэтай цывшзацый з’яуляецца дзейнасць i лёс Франциска Скарыны, які да- сягнуу у сваім светапоглядзе значнага на той час сштэзу навуковай і філасофскай думкі, выказаушы гэта у сваіх ацэнках Авiцэны і Піка Дэла Мірандали [2, с. 499].
Ніва наша не была толькі адказам на іншия светапогляды, сам адказ быу дэтэрмша- ваны нашай асабістай арыгшальнай думкай ад Кірили Тураускага да сучаснасці (напрыклад да Быкава і Савіцкага, у якіх светапоглядная ніва была узарана мастацкімі сродкамі).
Што тычыцца так званай «прафесійнай філасофіі» ці філасофскай навукі, так абме- жаваны сэнс гэтага тэрм^ у нас час верифікуецца. Мы схільни ужыць больш гнуткія тэрмiны накшталт «светапогляды», «светапоглядныя арыентацый» і г.д. Але нават і у аб- межаваным сэнсе гэтага паняцця, на нашай ніве билі i схаластычныя сiстэмы i курсы ма- ральнай філасофіі, нават ужо не гаворачы пра курсы тэалогй.
Ці билі курсы філасофіі каталіцкіх oдрэнaУ (іезуіти, дамініканци, базільянци, кар- тузіянци, піяри і інш.) чимсьці видатним і значним у рамках схаластычнай філасофіі? Адказ не можа быць адназначным. Билі значныя у еурапейскім маштабе і билі ардынар- ныя. Бясспрэчна адно: яны упливалі на прастору культуры Беларусі. Таму яны для філасофскай культуры маюць пэунае значэнне і іх вывучэнне павінна доужыцца зараз, каб да- сягнуць хаця б узроуню суседняй Літви [3, c. 100].
Далей даследавана, так скажам, «гумаштарна-гумашстычная думка». Але i тут яшчэ не усё распрацавана, i тут ёсць глыбоюя агульначалавечыя праблемы: Філасофска- антрапалапчныя і інш. Узяць хаця б сацыяльна-радыкальныя праекты, аутары якіх - Якуб з Калінаукі, сымон Будны, Iосiф Яленскі і інш. [4, с. 131 - 134]. Ці гэта не глибіні духощных пошукау? А, можа, і карані нашага светасузірання? Чаму наши соцыя-праек- танты схіляюцца да ранняга хрысщянства, абшчиннасці і агульнасці? Ці ж не наши гэта рысы?
Філасофская думка Беларусі ніби «лунае» над нівай народнага Розуму і пачуцця. I нарадзіліся дзіуния цуда-казкі, легенды, творы выключнага мастацкага гатунку, праніза- ныя народным густам, эстэтыкай, нелімітаванай мудрасцю.
Філасофія наша яшчэ «у па- зыке» перад гэтым бясцэнным тэзаурусам, яна толькі дакранаецца да яго. Канешне, мы не немцы, але у гэтым накірунку нам не лішнім было б адкрыць сваю «Філасофію ж^іцця», узгадаваць такіх даследчыкау народнага духу, як Вільгельм Дшьтэй.
Зыходзячы з народнага духа, з тих пярлін, якія зіхацяць у ім, трэба дайсці да адвеч- най прауд^і і светлай веры у народ і яго прарокау. А ці ж гэта не сапраудна апантаная праца на філасофскай ніве?
Усё гэта устане на сваі месцы, гарманізуецца на філасофскай ніве у новым святле прадстануць філасофскія працы мінулих стагоддзяу і прарочна асвецяцца будучыя. I пі- саць будзем проста і захапляльна, як Платон. I шукаць будзем сваю Алетейю. I ж^іць буд- зем сваім розумам, і разумець адпаведна станем інших - азіятау, афрыканцау, амерыкан- цау i їнш. I, нават, пазычым інттщм «нефальклорным» народам прынцыпы народнага фальклорна-светапогляднога разумення Космасу, соцыуму i чалавека.
Гэты эмацыянальны настрой ніколькі не павїнен забараняць аратым нашай філа- софскай нiвы XXI ст. захапляцца рознымi сучаснымi сiстэмамi, напрамкамі, формамі су- часных светапоглядных канцэпцый.
Рызыкую выказаць банальную думку, але бывае плод іншай нiвы заквітнее на нашай яшчэ буйней, чым дома. I гэта не дзіва - свет стау глабальным, запанавала інфарма- цыйная эра. Але сваё, адвечнае, не дасць душам нашым разляцецца па свеце, захавае не- шта сакральнае. Так, мы захапляемся новымi філасофскімі iдэямi - Дэлёзам, Дэррыда, Фуко, Xайдэгерам, Але пакуль мы самі не уздщмімся да вяршынь уласнага філасофскага бачання, мы не будзем арыгiнальнымi мщсліуцамі. Толькі разуменне інттшх праз сваё у параунанні з сваім дасць нам спакойнае глыбокае разуменне.
Літаратура
  1. Тойнби, А.Дж. Постижение истории / А.Дж.Тойнби. - пер.с англ. А.Е.Жаркова. - М.: Прогресс, 1991. - 736с.
  2. Дарашэвiч, Э.К. Піка Дэла Мірандала / Э.К.Дарашэвiч // Францыск Скарына i яго час: энцыкл. даведнік. - Мн.: БелСЭ, 1988. - С. 449 - 500.

Pleckajtis, R. Filosofia Vilniaus Universitete 1579 - 1832 / R. Pleckajtis. - Vilnius: Mintis, 1979. - 199
р.
  1. Дарашэвiч, Э.К. Гуманизм в демократической и социально-утопической мысли / Э.К. Да- рашэвiч // Идеи гуманизма в общественно-политической и философской мысли Белоруссии (дооктябрьский период). - Мн.: Наука и техника, 1977. - С. 123 - 135.

<< | >>
Источник: Коллектив авторов. Мировоззренческие и философско-методологические основания инновационного развития современного общества: Беларусь, регион, мир. Материалы международной научной конференции, г. Минск, 5 - 6 ноября 2008 г.; Институт философии НАН Беларуси. - Минск: Право и экономика. - 540 с.. 2008

Еще по теме ФІЛАСОФСКАЯ НІВА БЕЛАРУСІ Дарашэвiч Э.К.:

  1. ФАЛЬКЛОР ЯК МАСТАЦКАЯ С1СТЭМА: ПРАБЛЕМЫ ЭСТЭТЫК1 І АКТУ- АЛ1ЗАЦЫ1 У С1СТЭМЕ АДУКАЦЫ1 БЕЛАРУСІ Конан У.М.
  2. ДЫЯЛОГ КУЛЬТУР - ЖЫЦЦЁВАЯ ПАРАДЫГМА СУЧАСНАСЦІ Уладыкоуская Л.М.
  3. АКТУАЛЬНАСЦЬ КУЛЬТУРНАЙ ТРАДЫЦЫ1 Адзіночанка В.А.
  4. ПРАВАСВЯДОМАСЦЬ У СУВЯЗІ З ПРАБЛЕМАЙ ГЕНЕЗІСА НАЦЫЯНАЛЬНАЯ СВЯДОМАСЦІ Дзерман А.В.
  5. МОДЕРНИЗАЦИОННЫЕ ПРОЦЕССЫ В СОВРЕМЕННОЙ НАЦИОНАЛЬНОЙ КУЛЬТУРЕ: СЕМИОТИЧЕСКИЙ АСПЕКТ. Саликов А.Э.
  6. “ПАМІЖ СВАІХ І ЧУЖАКОУ” - У ПОШУКАХ БЕЛАРУСКАЙ 1ДЭНТЫЧНА- СЦІ Зяленская Я.С.
  7. РЭЦЭПЦЫЯ 1ДЭЙ Х. ВОЛЬФА У “ЛОГЩЫ” КАЗІМІРА НАРБУТА Тарасюк Я.В.
  8. ТЕМА 11 Империя на Востоке: Арабский халифат
  9. Рассказ о походе Хулагу-хана на Багдад, обращении гонцов между ним и халифом и исходе тех обстоятельств
  10. ТЕМА 10 Византия и Балканы в VШ-Xвв.
  11. СИМЕОН (Симеон Великий) (864? — 27 мая 927)
  12. ИКОНОБОРЧЕСТВО
  13. Иконоборство
  14. ТЕМА 9 Византия в VIII-X вв.
  15. СЕРЕДИНА IX в.
  16. КЛЮНИЙСКАЯ РЕФОРМА
  17. КЛЮНИЙСКИЙ ОРДЕН
  18. КАПЕТИНГИ (Capetiens)
  19. Общественная и политическая системы средневековья
  20. Франкское государство при Каролингах