АКТУАЛЬНАСЦЬ КУЛЬТУРНАЙ ТРАДЫЦЫ1 Адзіночанка В.А.


Адразу звернем увагу на сэнсавую накіраванасць трактоукі культурнай традыцый як нечага, што мае для нас зараз актуальнасць праз азначэнне паняццяу. Традыцыя (лац. traditio - перадача, паданне) - гэта способ фіксації, замацавання і перадачы вышкау культурнай і сацыяльнай дзейнасці, які забяспечвае пераемнасць паміж людзьмі у часе.
Актуальнае (лац. actualis - дзейсны) - 1. важны, істотни для цяперашняга часу; 2. іс- нуючы, той, які праяуляецца у рэчаюнасц у супрацьлегласць патэнцыйнаму. Актуальнае -гэта тое, што неабходна менавіта у цяперашні час, чаго патрабуе дадзеная сітуація. Асэнсаванне актуальнасці чаго-небудзь узнікае праз успрыманне той праблемнай сітуа- ції, у якой знаходзіцца чалавек альбо грамадства. Менавіта з гэтага успрымання пачына- ецца вырашэнне існуючай праблемы (грэц. problema - перашкода, цяжкасць, задача). Мы адрозніваем цяжкасці рэальнай сітуацыі і фармулёуку праблемы. Можа быць, што цяжкасці ёсць, але па розных прычынах іх стараюцца замоучваць, альбо праблема фар- міруецца па-іншаму, альбо яе не бачаць. На наш погляд, апошняя сітуация прыносщь найбольшую шкоду, бо, вобразна кажучу, сведчыць пра адсутнасць зроку. Таму мы ка- жам аб актуальнасці праблематызацый нашай культурнай традыцыі. Бо здольнасць пра- блематызаваць, на наш погляд, з’яуляецца характарыстыкай здаровага грамадства, маг- чымасці крытычна паглядзець на сваю сітуацию, адмовіцца ад непатрэбнага і пачаць рух наперад.
Праблема актуальнасці культурнай традиций узнікае у пераломныя моманты гісто- рыі, калі рвецца повязь часоу і страчваюць сваё значэнне папярэдшя схемы паводзін, чалавек не ведае, якімі нормамі карыстацца. Адбываецца жыццёвая дэзарыентацыя. Прычым гэта не сітуацыя выбару, бо чалавек у стане дэзарыентацыі не ведае, што вибіраць, таму што адсутнічае трывалая аснова, абапіраючыся на якую, ён змог бы пры- няць нейкае рашэнне. Такім чынам, традыцыя у гэты перыяд выступае, па-першае, як не- шта неабходнае, адчуваецца патрэба у нормах, абатраючыся на якія, можна было б буда- ваць паводзіны. І, па-другое, традыцыя праблематызуецца - ставіцца пытанне, што з мінулага мае зараз жыццёвую каштоунасць арыенщрау для дзеянняу.
Зараз нашая краіна праходзіць праз пераходны перыяд, напэуна, самы важны у яе гісторыі. Пачынаючы з 1991 года, Беларусь рэальна фарміруецца як самастойная дзяржа- ва. Менавіта аспект самастойнасці зараз трактуецца як найбольш актуальны. Але тыя працэсы, якія адбываюцца у большасці галін нашага жыцця па фарміраванню Беларусі як дзяржавы павшны таксама мець сэнсавую напоуненасць. На наш погляд, усё больш актуальным робіцца пытанне, у чым праяуляецца нашая не толькі палітичная і эканамічная, але і культурная самастойнасць.
Наш час - спрыяльны для філасофскіх разважанняу менавіта дзякуючы наяунасці тых праблемау, якія зараз стаяць перад грамадствам і якія виклікаюць пошукі іх вы- рашэння. У Савецкім Саюзе адказы на асноуныя сэнсавыя питанні, важныя для пабудовы паводзін, билі ужо вядомыя. Яны фіксаваліся у партийных дакументах, зацверджаных уладамі падручніках для школ і вну і г.д. Зараз жа перад намі шырокае праблемнае поле, якое патрабуе распрацоукі. Такія паняцці як “культура”, “народ”, “нацыянальнае пачуц- цё”, “патрыятызм” набилі жыццёвую актуальнасць і служаць ариенцірамі для дзеянняу. Раней мы жилі у щэалапзаванай рэчаіснасці - існавалі зададзеныя схемы разважанняу, якія зараз страцілі свой сэнс. Зараз назіраецца неабходнасць асэнсавання фундаментальных відавочнасцяу у дачиненні да нашай культуры
Вельмі распаусюджана павярхоунае тлумачэнне традиций праз схемы супрацьпа- стаулення новага і старога. Імкненне захаваць традыцыю атаясамліваецца з кансерватыз- мам (ад лац. conservo — ахоуваю, захоуваю) - жыццёвай і щэйна-палпычнай устаноукай, накіраванай на захавання элементау мінулага. Пры гэтым “традыцыйнае” супрацьпа- стауляецца “прагрэсіунаму”, накіранаму на іннавациі. Але тут неправільна разумеецца сама традыцыя - яна разглядаецца статична, як сукупнасць элементау мінулага. Між тым, традыцыя мае динамічни характар, гэта спосаб перадачы здабыткау культуры. У кожнай культуры яна мае розны характар. Для еурапейскай культуры, да якой мы таксама належим, само прагрэшунае развщцё з’яуляецца элементам традиций, і гэтым яна ад- розніваецца ад усходніх культур. Прычым гэтае развщцё забяспечваецца праз дзейнасць свабоднага і актыунага чалавека, фарміраванне ягога з’яуяецца адным з асноуных дасяг- ненняу нашай культуры. Рэзкае супрацьпастауленне традыцый і прагрэса адбылося у Новы час, у центры якога, як пра гэта сведчыць сама яго назва, была накіраванасць на но- вае.
Але традыцыя - спосаб жыццядзейнасщ людзей, яна мае фундаментальны характар, звязаны з сацыякультурным характарам чалавека.
Кажучы спрошчана, жывела у сваіх паводзінах карыстаецца інстынктамі і з’яуляецца часткай свайго біялагічнага ася- роддзя. Чалавек не мае такіх механізмау і вымушаны выпрацоуваць уласныя схемы дзе- янняу, якія не носяць біялагічнага характару. Такім чынам, традыцыя з’яуляецца механізмам, які забяспечвае фундаментальныя асновы жыцця чалавека. Найбольш яскрава гэта праяуляецца праз сувязь пакаленняу. Паміж бацькамі і іх дзецьмі існуе жыццёвая пераем- насць. Кожны чалавек мае пэуныя карані: у яго бшлі бацькі, дзядуля, бабуля, родзічы, з якімі ён меу пэуныя жыццёвыя сувязі. І таксама у яго будуць дзеці, пляменнікі, хрэснш і г.д. Гэта значыць кожны чалавек - частка пэунай асабістай жыццёвай традыцыі. Аднача- сова ён - частка пэунай который, ад якой немагчыма адмовіцца. Таксама і кожны народ мае такую жыццёвую традыцыю. І трэба падкрэсліць, што культурная традыцыя нашага народа адрозніваецца ад таго, што было у нашых суседзяу з Захаду і Усходу. І таму зараз, калі адбываюцца фундаментальныя змены у жыцці беларускага грамадства, асэнсаванне нацыянальнай культурнай традыцый дазваляе успрыняць гэтыя змены як частку нашай жыццёвай который і на гэтай падставе шукаць далейшыя шляхі для руху. Такім чынам, неабходнасць развіцця нацыянальнай культуры для нас набывае характар не добрых па- жаданняу, але неабходнага кампаненту нацыянальнага развіцця.
Культура (ад лац. cultura - апрацоука, выхаванне, адукацыя, шанаванне) - спе- цыфічны спосаб аргашзацый і развіцця чалавечай жыццядзейнасщ, які выяуляецца праз вынікі і працэсы гэтай жыццядзейнасщ. Яна мае сютэмны характар - сюды уваходзіць не толькі тое, што традыцыйна разумееецаа пад культурай: мастацтва, звщчаі і г.д. Але гэта сукупнасць схем паводзін. Той пераход, які зараз адбываецца у нашай краіне, таксама мае сютэмны характар. І зараз актуальна не толькі адмауленне ад старога ды адмежаванне ад
ЛУ              vy              ТТ              Vy
шшых, але і выпрацоука самастойных схем паводзін. У апошні час рэзка узрасло значэнне нацыянальных культурных схем у кожнай з былых савецкіх рэспублк. Мы жылі у сітуацыі супрацьстаяння двух унівессалістскіх сютэм, кожная з якіх мела свой глабалісцкі праект. Зараз - палітра нацыянальных культур. Падставай для разнастайнасці развіцця былых савецкіх рэспублк з’яуляецца наяунасць розных культурных традыцый. Традыцыя забяспечвае устойлівасць і жыццяздольнасць сацыяльнай сістэмы. Праз яе фарміру- ецца чалавек, яго упісанасць у рэчаюнасць.
Таксама скажам пра актуальнасць традыцыі як такой. Камуністычная щэалокя, якая панавала у Савецкім Саюзе, была адной з праяу мадэрнюцкага светапогляду, калі рабіуся націск на накіраванасць на новае, а традыцыя разглядалася як нешта састарэлае, што павінна быць адкітнута. Лічылася, што сапраудная гісторыя чалавецтва пачнецца толькі з пабудовай камунізму, а да гэтага існуе перадгюторыя, сацыялістычнае ж грамадства мела каштоунасць толькі як перыяд пераходу да новага ладу жыцця.
Існуе шмат механізмау, праз якія можа ажыццяуляцца культурная традыцыя. Гэта выкарыстанне нацыянальнай мовы, асэнсаванне нацыянальнай исторый, актуалізацыя традыцыйных норм паводзін і г.д. Прычым пытанне можа быць пастаулена такім чынам: навошта, напрыклад, выкарыстоуваць нацыянальную мову? І як яна павінна выкары- стоувацца? Бо тая моуная сітуацыя, якая зараз ёсць на Беларусі - гэта вышк ажыцяулення камуністычнага лозунгу аб зліцці усіх народау Савецкага Саюза у адзін народ з адзінай мовай. Наяуна прадугледжвалася, што гэтай мовай будзе руская. Зараз няма ні Савецкага Саюза, ні афіцыйнай камушстычнай ідэалогіі. Узнікае пытанне, як павшны суадносіцца у незалежнай Беларусі дзьве мовы, якія абвешчаны дзяржауншмі? Бо, безумоуна, руская - гэта адна з сусветных моу, на якой створаны вялікія творы літаратуры. Але кожны чала- век павінен любіць сваю мову, і гаворка тут ідзе не аб аксіялагічншм а аб анталапчным аспекце праблемы.
Зараз вельмі актуаль^ші лічацца пытанні пра розныя віды нацыянальнай бяспекі: энергэтычную, ваенную, харчовую і г.д. Але калі адсутнічае свая культурная традыцыя, чалавек кіруецца схемамі поводзін, выпрацаваных у іншых месцах. Найбольш відавочнай і павярхоунай праявай гэтага з’яуляецца у наш час распаусюджванне масавай культуры, супраць чаго актыуна змагаюцца як на усходзе, так і на захадзе ад Беларусі. Такім чынам, павінна існаваць тая культурная аснова, абатраючыся на якую можна як супрацьстаяць разбуральным уплывам, так і успрымаць станоучыя.
<< | >>
Источник: Коллектив авторов. Мировоззренческие и философско-методологические основания инновационного развития современного общества: Беларусь, регион, мир. Материалы международной научной конференции, г. Минск, 5 - 6 ноября 2008 г.; Институт философии НАН Беларуси. - Минск: Право и экономика. - 540 с.. 2008

Еще по теме АКТУАЛЬНАСЦЬ КУЛЬТУРНАЙ ТРАДЫЦЫ1 Адзіночанка В.А.:

  1. Круглы < стол по теме «Социокультурные измерения феномена глобализации» Вопросы для обсуждения 1.
  2. ДЫЯЛОГ КУЛЬТУР - ЖЫЦЦЁВАЯ ПАРАДЫГМА СУЧАСНАСЦІ Уладыкоуская Л.М.
  3. “ПАМІЖ СВАІХ І ЧУЖАКОУ” - У ПОШУКАХ БЕЛАРУСКАЙ 1ДЭНТЫЧНА- СЦІ Зяленская Я.С.
  4. ПРАВАСВЯДОМАСЦЬ У СУВЯЗІ З ПРАБЛЕМАЙ ГЕНЕЗІСА НАЦЫЯНАЛЬНАЯ СВЯДОМАСЦІ Дзерман А.В.
  5. ФАЛЬКЛОР ЯК МАСТАЦКАЯ С1СТЭМА: ПРАБЛЕМЫ ЭСТЭТЫК1 І АКТУ- АЛ1ЗАЦЫ1 У С1СТЭМЕ АДУКАЦЫ1 БЕЛАРУСІ Конан У.М.
  6. БЕЛАРУСЬ МЕЖДУ ЕВРОПОЙ И ЕВРАЗИЕЙ: ГЕОСОФСКАЯ ПРОБЛЕМА ИДЕНТИЧНОСТИ Левяш И.Я.
  7. ТЕМА 11 Империя на Востоке: Арабский халифат
  8. Рассказ о походе Хулагу-хана на Багдад, обращении гонцов между ним и халифом и исходе тех обстоятельств
  9. ТЕМА 10 Византия и Балканы в VШ-Xвв.
  10. СИМЕОН (Симеон Великий) (864? — 27 мая 927)
  11. ИКОНОБОРЧЕСТВО
  12. Иконоборство
  13. ТЕМА 9 Византия в VIII-X вв.
  14. СЕРЕДИНА IX в.
  15. КЛЮНИЙСКАЯ РЕФОРМА
  16. КЛЮНИЙСКИЙ ОРДЕН
  17. КАПЕТИНГИ (Capetiens)
  18. Общественная и политическая системы средневековья
  19. Франкское государство при Каролингах